เหนียวหลาม หรือ ข้าวหลาม คนภูเก็ตมักรู้จักแต่ ข้าวหลามบ้านเคียน จริง ๆแล้วข้าวหลามนี้ผลิตมาจากหมู่บ้านเล็ก ๆ ชื่อว่า บ้านหินรุ่ย ถ้าเรียกอย่างนี้แล้วน้อยคนนักที่จะรู้จัก แต่หมู่บ้านนี้ทำข้าวหลามกันมาหลายรุ่นแล้ว ตั้งแต่รุ่นปู่ย่าตายาย รุ่นพ่อแม่ จนมาถึงรุ่นลูก แรกเริ่มนั้นจะทำกันเฉพาะในงานประเพณี หรืองานประจำปี เพราะขั้นตอนในการทำนั้นยุ่งยาก และต้องใช้เวลานานกว่า 10 ชั่วโมง จึงออกมาเป็นข้าวหลามให้เรารับประทานกัน
ชาวบ้านหินรุ่ยจะตื่นตั้งแต่ตี 3 รุ่งเช้า จากนั้นนำข้าวเหนียวที่แช่ไว้ตั้งแต่ตอนบ่ายของเมื่อวาน เพื่อที่จะทำให้นิ่มและสุกง่าย นำมาสะเด็ดน้ำออกให้หมด ระหว่างนั้นก็เตรียมน้ำกะทิ ตัดกระบอกไม้ไผ่ ตัดกาบมะพร้าวและใบตองมาทำจุก แล้วก็นำข้าวเหนียวใส่ในกระบอกไม้ไผ่ที่เตรียมไว้ เทน้ำกะทิ ปิดจุก ทำจนข้าวเหนียวหมด ระหว่างนั้นก็เตรียมไฟสำหรับเผา เมื่อไฟพร้อมก็นำข้าวหลามมาเผา จะใช้เวลาประมาณ 2 ชั่วโมง แล้วแต่ดินฟ้าอากาศ ถ้าอากาศดี ชั่วโมงครึ่งก็ยกออกจากไฟได้ แต่ถ้าวันไหนฝนตกอากาศชื้น ต้องใช้เวลาถึง 3 ชั่วโมง สังเกตว่า ข้าวหลามเริ่มสุกแล้วจากน้ำกะทิที่เดือดล้นออกมาจากจุก ทิ้งไว้จนน้ำกะทิแห้ง ช่วงนี้ต้องลดไฟลงจนไฟดับ เมื่อน้ำกะทิในกระบอกแห้งแล้วก็เก็บกระบอกออกจากกองไฟ จากนั้นนำมาปอกเปลือกไม้ไผ่ออกให้บางที่สุดเพื่อให้แกะออกมารับประทานได้ง่าย จากนั้นก็เหลาเอาเสี้ยนไม้ไผ่ออก ขั้นตอนสุดท้ายก็นำมาประทับตราสัญลักษณ์ของแต่ละบ้าน เสร็จขั้นตอนทั้งหมดก็เกือบ 10 โมงเช้า ถ้าบ้านไหนมีพ่อค้ามาเหมาก็ไม่ต้องออกไปเร่ขายข้างนอก หากไปขายข้างนอกกว่าจะขายหมดก็ตกเย็น
ปัจจุบันนี้ยังมีชาวบ้านกว่าสิบครอบครัวที่ทำข้าวหลามขายเป็นอาชีพ จนข้าวหลามบ้านหินรุ่ยกลายมาเป็นสินค้า 1 ตำบล 1 ผลิตภัณฑ์ ของภูเก็ต แต่ก็น่าคิดเหมือนกันว่ารุ่นต่อไปนั้นจะมีใครมารับช่วงต่อหรือไม่ เพราะจากการเปลี่ยนแปลงไปของสภาพสังคม ประกอบกับความลำบากในขั้นตอนการผลิต อีกทั้งต้นไผ่ที่นำมาทำก็หายากขึ้น ต้นทุนการผลิตสูง อนาคตของข้าวหลามบ้านหินรุ่ย อาจเป็นอีกตัวอย่างหนึ่ง ที่จะค่อย ๆ เลือนหายไปโดยที่เรา ๆ ท่าน ๆ ไม่รู้ตัวเลยก็เป็นได้ |
